رنگ شناسی در بلوچی دوزی

اگر به بازار نخ فروش ها سری زده باشید با مغازه هایی روبرو می شوید که نخ ها را روی هم تلبار کرده اند.رنگ هایی زیبا که نمی شود به راحتی از کنار آنها بدون لحظه تامل گذر کنید.نقاش ها یرای رنگ آمیزی تابلوی خود مثلث رنگ(چرخه رنگ) دارند،اما ذهن دختر بلوچ می داند هر رنگ در کجا قرار می گیرد،او رنگ سفید را در کنار سیاه،بنفش را کنار قرمزو سبز را در کنار قهوه ای قرار می دهد و سایر رنگ ها را با چشم و ذهن می تواند کنار هم قرار دهد.
رنگهای سنتی در سوزن دوزی زنان بلوچستان عبارتند از:سفید(اسپیت)قرمز(زرد چک)سبز(شونز)بنفش(نیل)جیگری(سهر)اینها رنگ هایی هستند که در لباس های سنتی زن بلوچ مورد استفاده قرار می گیرد.
ابزار کار سوزن‌دوزی شامل سوزن یا سوچن، قیچی یا مقراض، انگشتانه یا شستی و پارچه است.
لباس زنان بلوچی از ۶ قطعه سوزن‌دوزی شده تشکیل شده است. از این قطعات آن را که برای پیش سینه است (زی) و قطعه دیگری که به شکل محرابی و در قسمت پایین پیراهن به‌صورت عمودی به‌موازات پیش سینه از کمر پیراهن تا نزدیکی‌های پائین دامن دوخته می‌شود را اصطلاحاً پندول یا گوپتان می‌نامند. ۲ قطعه نیز سر آستین پیراهن و ۲ قطعه سر پاچه‌های شلوار زنان بلوچ است. در برخی از مناطق بلوچستان به آن کریک، بدنک و جیک نیز گفته می‌شود.
جالب است بدانید،رنگهای طبیعی دسته ای از رنگ ها هستند که ریشه گیاهی و حیوانی دارند ، بیشتر ازگیاهانی همچون روناس ،اسپرک(ورث)،نیل،گل بابونه،چغندر،پوست پیاز،برگ درخت توت،پوست پیاز، وسمه، برگ درخت انجیر،پوست انارو. . . وحشراتی به نام قرمز دانه به دست می آیند. برخی از این گیاهان مختص منطقه ای خاص می باشند،مثل تمشک که بیشتر در مناطق شمال ایران رویش می شود،یا برگ انگور عسگری و یا حشره قرمز دانه، که در هند مکزیک و آمریکای جنوبی رشد می کند.

همانطور که در ابتدا توضیح دادم ،قهوه ای که در زبان بلوچی به آن (سُهر )می گویند از پوست گردو و گرفته می شد.
(تیتک )هم نوعی سنگ منگنز ، در روستاهای اطراف سراوان به وفور یافت می شود ،رنگ قهو ه ای از آن تهیه می شود، ماده اصلی در تهیه رنگ قهوه ای برای نفش و نگاره های سفال معروف کلپورگان هم می باشد. رنگ قرمز که در زبان بلوچی به آن (زردچک)گفته می شود از پوست انار تهیه می شد. سبز که به (شونز)در زبان بلوچی معروف است از نیل به همراه جاشیر ودندانه تهیه می شود. سورمه ای یا آبی به زبان بلوچ نیل گفته می شود و از برگ گیاه ایندیگو به دست می آید. رنگ قرمز مایل به قهوه ای را از گیاه هوموک )هوم)که یک بوته خودرو در اطراف زاهدان و خاش،سراوان و نصرت آباد رشد میکند تهیه می کنند.همچنین از این گیاه برای ضدعفونی و رنگرزی پوست دباغی شده گوسفند برای تهیه مشک استفاده می شود.
در گذشته در بافت و رنگرزی از روش‌های سنتی و رنگ‌های گیاهی استفاده می‌شد اما با مرور زمان رنگ‌های گیاهی جای خود را به رنگ‌های شیمیایی دادند و کارگاه‌های رنگرزی سنتی تقریباً برچیده شدند.

نمایشگاه “بلوچی پجار”

اشتغال و کارآفرینی زنان از عوامل موثر بر توسعه اقتصادی و مشارکت اجتماعی به‌شمار می‌آید. فعالیت‌های اقتصادی زنان و این‌که آنان به فعالیت‌های کارآفرینی روی می‌آورند معمولاً به دو دلیل است: بر پایه فرصت یا بر پایه ضرورت.
زنان به دلایل گوناگون از جمله بیکاری و یا کاهش درآمد و دستمزد وارد این عرصه از اجتماع می‌شوند. امروزه گردشگری به کمک کارآفرینی آمده و ساختار اقتصادی و اجتماعی نواحی روستایی را دگرگون ساخته است. صنایع‌دستی محل بروز باورها و فرهنگ‌های اقوام مختلف است و مانند پلی میان هویت گذشته و معاصر هر قومی ارتباط برقرار می‌کند و گردشگرانی که به سرزمین‌های مختلف سفر می‌کنند از راه شناخت صنایع‌دستی؛ فرهنگ‌های اطراف را شناسایی می‌کنند. از جمله صنایع‌دستی که باورها و ارزش‌های غیرمادی جامعه را گسترش می‌دهد، هنر تزئین پوشاک است. این هنر در قالب سوزن‌دوزی در میان قوم بلوچ رواج دارد. ضرورت قوم بلوچ در استفاده از پوشاک محلی و تزئینات آن سبب ایجاد منظر فرهنگی و هویتی متمایز در شهرهای آن شده است. بلوچ‌ها به عنوان یکی از قدیمی‌ترین و اصیل‌ترین اقوام ایرانی دارای پوشاک مخصوص به‌خود هستند که باعث ایجاد وجه تمایز آن‌ها از دیگر طوایف ایرانی است. مردمان این قوم با حفظ ارزش‌های سنتی و اسلامی در پوشاک، ضمن حفظ هویت ملی و ایرانی، حافظ سنت محلی خود نیز بوده‌اند. تلاش بلوچ‌ها در جهت حفظ پوشاک محلی که از مصادیق توجه به ارزش‌های ایرانی می‌باشد، ستودنی است. طبق تحقیقات، زنان بلوچ از تولیدکنندگان اصلی لباس‌های سنتی بلوچ به همراه سوزن‌دوزی هستند. نقوش به‌کار رفته در سوزن‌دوزی بلوچی مجموعه گسترده‌ای از نقش‌های هندسی و خطوط شکسته است. خطوط منحنی و دایره به ندرت در آن دیده می‌شود. زنان بلوچ پارچه‌های ساده را با این هنر آن‌چنان آراسته می‌کنند که چشم هر بیننده‌ای را به خود جلب می‌کند. تعلق خاطر مردم بلوچ به پوشاک سنتی و هنر سوزن‌دوزی آنها، سازمان یونسکو را بر آن داشت تا مهر اصالت در میراث معنوی و نشان مرغوبیت ایرانی بلوچ را به این قوم اعطاء کند. سوزن‌دوزی با زندگی زن بلوچ آمیخته است و کمتر دختر یا زنی را می‌توان یافت که با این هنر آشنایی نداشته باشد. عده‌ای از گردشگران ایرانی با کمک چند مؤسسه خیریه بعد از سفر به استان سیستان‌وبلوچستان و دیدار با مردمان روستای سیدبار جدگال و مشاهده فرزندانی که از فقر فرهنگی رنج می‌برند؛ بر آن شدند تا به یاری آنان بشتابند. آنان به زنان انگیزه دادند و برای پیشرفت آتی فرزندانشان یاریشان کردند. کمک‌های این عزیزان نه به شیوه‌های رایج بلکه با فکر و اندیشه‌ای والا صورت گرفت. خانم مینا کامران(تسهیلگر توسعه پایدار) بعد از سفر به سیستان‌وبلوچستان، به این فکر می‌افتد که به یاری زنان روستایی برود و در این راستا به آنان می‌آموزد که چگونه در ساخت مدرسه برای آینده فرزندانشان کمک کنند. با یاری و آموزش گروهی از این تسهیلگران، زنان روستا می‌آموزند که با هنر قدیمی سوزن‌دوزی لباس و زیورآلات بدوزند و بفروشند و به دیگران در جای جای ایران ثابت کنند که بلوچستان سیاه و خاکستری نیست بلکه آینده‌ای روشن در انتظار این سرزمین اصیل است. نمایشگاه “بلوچی پجار” از تاریخ ۱۶ تا ۱۹ شهریور ۱۳۹۷ در میدان آرژانتین تهران در جهت شناخت بهتر روستای سیدبار جدگال استان سیستان و بلوچستان برگزار شد. استقبال از این نمایشگاه در تهران خوب بود. زنان بلوچ به این نمایشگاه آمده بودند و با هنر سوزن‌دوزی لباس‌های زیبایی تهیه کرده بودند. نمونه‌ لباس‌ها را برتن خود داشتند و همگی از دیدار آنان لذت می‌بردند. زنان روستایی با آموزش‌هایی که دیده بودند، لباس و زیورآلاتی را سوزن‎‌دوزی کرده بودند که به ذوق و سلیقه مردم تهران خوش آید. کوسن‌های زیبا، کیف‌های چرم ترکیب شده با سوزن‌دوزی، زیورآلات سوزن‌دوزی و … همگی نشان از کارآفرینی این زنان زحمتکش بود. این نمایشگاه که با همت پویش ایران من در مؤسسه “نت جئو سنتر” برگزار شد؛ دارای چندین بخش مختلف و برنامه‌های گوناگون در روزهای برگزاری بود. معرفی اهداف نمایشگاه، معرفی چند تن از تسهیلگران این عرصه، نمایشگاه عکس، کارگاه آموزش سوزن‌دوزی، تهیه غذاهای سنتی بلوچ، اجرای زنده موسیقی بلوچ، روند ساخت مدرسه و نحوه جمع‌آوری کمک‌های مردمی برای ساخت مدرسه از جمله برنامه‌های این نمایشگاه بود.
روز جمعه ۱۶ شهریور مراسم افتتاحیه صورت گرفت. “بیگاه بلوچی”، “بیگاه آیین بلوچ”، “بیگاه توسعه” از جمله محورهای اصلی نمایشگاه بودندکه در روزهای شنبه تا دوشنبه برگزار شدند. در “بیگاه آیین” فیلم “سه چنگ خاک” اثر یاسر خیر پخش و در خصوص آیین‌های مهم بلوچستان بحث شد و در کنار آن، آموزش پخت انواع غذاهای بلوچی توسط زنان روستا و با حضور ستایش فرجی پژوهشگر غذا به اتمام رسید. در “بیگاه توسعه” زهرا گیتی‌نژاد از مؤسسه خیریه مهرگیتی افزود: “ما فقط مدرسه نساختیم بلکه زنان و مردان و بچه‌های بلوچ را ساختیم و در کاهش فقر فرهنگی مؤثر بودیم”. ثمینه کریم‌زایی اظهار داشت: “با شناخت نادرست برخی از گردشگران و یا مسافران از منطقه بلوچستان، بیشتر این افراد حس ترحم را القا می‌کردند و با کمک‌های نابجا، عزت نفس مردم این منطقه را خدشه‌دار می‌کردند. ساخت مدرسه با هدف توسعه پایدار از جمله اهداف مجموعه پویش ایران من است. در حاشیه خبری این نمایشگاه، کمال میهن‌دوست با سایت خبری ایرنا در این زمینه به گفت‌وگو پرداخته است. مینا کامران تسهیلگر توسعه پایدار در چندین بخش کوتاه روند ساخت مدرسه را توضیح داده است. نوید برهانزهی از جمله تسهیلگران این منطقه است که یکی از جوانان مشوق و فعال اجتماعی استان است. ایشان با شبکه ترکیه، روزنامه ایران و گتی ایمیج به بحث درباره ساخت مدرسه و روند توسعه روستا پرداخته و در مورد این نمایشگاه توضیحاتی را ارائه داده است.
لازم به ذکر است تمامی منافع این نمایشگاه در راه توسعه بهداشت روستا و ساخت مدرسه به کارگرفته شده است. کمک‌های مردمی بعد از پایان نمایشگاه ادامه داشت و مردم از طریق خرید تابلوهای عکاسی به این توسعه کمک کرده‌اند. به امید روزی که مدرسه‌ای زیبا در این روستا به ثمر بنشیند و فرزندان این روستا با دست‌ساخته‌های مادرانشان افتخارآفرین ایران عزیز باشند.

تزیین خانه و ساخت وسایل دکوری با سنگ

تزیین خانه و ساخت وسایل دکوری با سنگ
استفاده از سنگ در تزیین خانه و ساخت وسایل دکوری
ایده ی استفاده از وسایل ساده و گاها دورریختنی برای تزیین خانه جزو ایده های خاص و فوق العاده است که علاوه بر استفاده دوباره از لوازم و یا حتی استفاده از وسایلی که به نظر بی مصرف هستند، ذوق و خلاقیت شما را نیز تحریک می کند. حتما شما هم تا به حال سنگهای رودخانه ها را لمس کرده و با خود فکر کرده اید که چطور می شود از این سنگهای زیبا استفاده کرد.با رنگ زدن و یا چیدن این سنگها در کنار هم می توانید یک ار هنری زیبا خلق کنید.می توانید پادری،زیر بشقابی و یا یک تابلوی بسیار شیک برای دیوار اتاقتان درست کنید .
ساخت پادری و زیربشقابی با سنگ در تزیین خانه
با چیدن سنگهای تمیز در کنار هم و با استفاده از یک زیری به شکل های مختلف می توانید یک پادری و یا زیربشقابی و وسایلی از این قبیل بسازید.
اگر برای تزیین فضای داخلی قصد دارید یک وسیله دکوری زیبا بسازید، ساخت تابلو با سنگهای رنگ شده یک ایده ی خوب است. سنگها را به تناسب و اندازه های مورد نیاز جدا کنید و با داشتن یک طرح مناسب انها را رنگ زده و اجرا کنید.
سنگهای ریز و درشت می توانند باغچه و گوشه کنار حیاط خانه تان را تزیین کنید. با چیدن سنگها در کنار هم یک شکل از حیوانات و یا اشکال دیگر بسازید و به نوعی خلاقیت را در فضای حیاط پیاده کنید.

نگاهی به تاریخ ساخت زیورآلات سنتی بلوچستان

نگاهی به تاریخ ساخت زیورآلات سنتی بلوچستان
سراوان مهد زیور آلات و جواهرات بلوچی

هنر عبارت است از تجلیات عینی از ذهنیت افراد که حاصل زیبایی، معنا، پیام و نماد است و مبتنی بر مواریث فرهنگی یک جامعه است. هنر و آئین ها و مناسبت های هر قوم و هر سرزمینی ریشه در اعتقادات و باورها و شرایط زندگی و طبیعی در آن رشد یافته است دارد. هنرهای دستی اقوام، میراث گرانبهای فرهنگ دیرنه ای هستند که طی ادوار گذشته بقای خود را حفظ کرده اند.
هنر سنتی زیورآلات بلوچی یکی از هنرهای اصیل صنایع دستی استان سیستان و بلوچستان است، که بخشی از زندگی جامعه امروزی میباشد. جنوب استان سیستان و بلوچستان منطقه بلوچستان هنوز مردمانش با همان روش سبک و ساخت قدیم از زیورآلات سنتی و جواهرات استفاده میکنند.
یکی از مراکز اصلی ساخت زیورآلات بلوچی شهرستان سراوان می باشد و دارای ماهرترین هنرمندان زیورآلات.
امروزه هنرمندان زیورآلات بلوچی در جا جایی استان سیستان و بلوچستان وجود دارند و مشغول به ساخت هنر زیورآلات سنتی بلوچی هستند اما اکثر این هنرمندان ریشه شان به شهرستان سراوان برمیگردد.در زمان قدیم بیشتر زیورآلات و جواهرات سنتی بلوچی عموم مردم از نقره بوده است. و طلا در خانواده‌های حاکمان و افراد سرشناس که با حاکمان در ارتباط بوده‌اند و همچنین خانواده‌های سازنده طلا ( زرگران ) مورد استفاده قرار گرفته است.
امروزه در جنوب استان سیستان و بلوچستان منطقه بلوچستان نقره خیلی کمرنگ شده است و جایگزین آن طلا شده است و امروزه زیورآلات و جواهرات در تمامی اقوام رواج دارد. در واقع طلا در نزد زن بلوچ و خانواده مانند یک صندوق پس انداز است و در زمان سختی با فروش آن گرفتاری‌های و خیلی از مشکلات خانواده را برطرف می کند.
اکثر کارهای سنتی طلا کاملا به صورت دستی بوده و همچنین در کنار کارهای سنتی، طرح ها و مدلهای ایرانی، ترکی و عربی در بازار طلا وجود دارد، که به صورت صنعتی وارد بازار طلا شده‌اند، اما کار دست سنتی بیشتر مورد پسند اقوام بلوچ قرار میگیرد.
مدلها و طرح‌های مختلفی از زیورآلات و جواهرات سنتی بلوچی وجود دارد که بیش از ۳۰ نوع است.
ماند : دُر، تاسنی ( سنجاق )، گلهه، شمس، انگشتر و غیره … . که از فرق سر تا مُچ پا میباشد و هر کدام کاربردی دارد. زیور مورت و سربند دوتا از اصیل ترین زیورآلات قوم بلوچ میباشند.
همچنین در گذشته از زیورآلات و جواهرات بعنوان یک ابزار موسیقی استفاده میکردند، که به وسیله زنان در مراسمات خصوصی شان به جای آلات مرسوم موسیقی، زنان از زیورآلات و جواهرات خود استفاده می کردند.
در بسیاری از اقوام بلوچ زیورآلات سَهت نام دارد. در کل استان سیستان و بلوچستان از زیورآلات سنتی بلوچی استفاده می شود اما طرح و مدل آنها مختص به همان منطقه است. همچنین استفاده از طلا در بین مردم بلوچ به وضعیت اقتصادی مردم بستگی دارد و لازمه ازدواج بین اقوام بلوچ داشتن طلا است حتی آنهایی که به قدرت مالی کمتری برخوردارند، عروس خود را به حداقل زیورآلات و جواهرات می آریند. استفاده از زیورالات و جواهرات در استان سیستان و بلوچستان به نوع پوشش لباس بستگی دارد، یعنی نوع زیورآلات و جواهرات هر منطقه ی با هم فرق دارد.
در قدیم هنر طلاسازی با وسایل و ابزار خیلی ابتدایی استفاده شده است. که ابزارشان چکش و سنگدان بوده است یا با دموک ( بادبزن ) در لوله ی می دمیدند و شعله آتش زغال را زیاد کرده اند.اما امروزه کارگاه‌های طلاسازی کوچکی نه به صورت پیشرفته بلکه هنوز هم به صورت سنتی مشغول به کار هستند و بین ۳ تا ۴ نفر به طور متوسط مشغول به کار هستند.
اگر به هنر زرگری ( طلاسازی) توجه بیشتری شود زمینه اشتغال و رونق اقتصادی است برای نسل جوان.
همچنین طلای که در شهرستان سراوان استفاده می شود طلای ۲۰ عیار به بالا است به ندرت ۱۸ عیار .
درکنار هنرمندان مرد هنرمندان زن هم وجود دارد.

سینا محمدیان

ساخت پادری با پارچه های دور ریز

پادری
وسایل مورد نیاز:
بلوز یا تی شرت هایی که مصرف نمی کنید
نخ پلاستیکی ۱۰-۵ متر
متر
قیچی
چنگال

سعی کنید از تی شرت و بلوز هایی که رنگ شاد دارند استفاده کنید و دور ریز هستند. نوارهای به عرض ۵سانتی متر،طول پارچه بستگی به خودتان دارد که می خواهید کوتاه باشد یا بلند برش دهید.نوارهایی که برش زده اید و رنگهایی که انتخاب کرده اید را کنار گذاشته، از پایه صندلی مطابق شکل استفاده کنید
همه نوارها را به پایه صندلی به صورت تارهای منظم و پی در پی گره بزنید(مانند بافت قالی)وقتی همه نوارها را گره زدید،نوبت آن است که به کمک نخ پلاستیکی ردیف های بافت خود را شروع کنید.ابتدا نخ پلاستیکی را به یکی از تارها گره بزنید،یکی زیر و یکی رو مطابق شکل بردارید تا یک رج بافت شود.برای بافت رج بعدی بر عکس رج اول یکی رو یکی زیر ببافید.
یعنی اگر رج روبرو زیر باشد،رج بعد را زیر بزنید.تمام تارها را همین طور ببافید.برای منظم و مرتب شدن رج ها از یک چنگال مطابق شکل کمک بگیرید و همه رج ها را به طرف جلو برانید.
نکته:
وقتی تمام سطح روی نوارها بافته شد یواش یواش ان را بر گردانید تا سطح زیری بافت زده شود
در پایان کار حدود چند سانت گذاشته و پادری را از پایه صندلی قیچی زده و برای مرتب کردن ریشه ها از یک نخ ساده و قلاب کمک بگیرید و بافت زنجیره ای را بزنید و ان را در دو طرف محکم کنید و ریشه های پادری را با قیچی مرتب کنید
اکنون شما یک پادری زیبا از وسایل دور ریز آماده کرده اید….

مریم نارویی

طرز ساخت دستبند و پابند

طرز ساخت دستبند و پابند

مواد لازم:
تکه های سوزن دوزی شده
قیچی
خط کش
خرجی کار(تزیینات فلزی ) به میزان لازم
زنجیر
قفل ۲عدد
خرجی کار دایره ای

طرز ساخت:
ابتدا تکه های سوزن دوزی شده را به عرض دلخواه با خط کش اندازه گرفته و طولش را به اندازه مچ دست و پایتان برش داده.دور تا دور کار را برای ظریف کاری دوختهای ریز بزنید .طول دستبند و پابند را مطابق شکل با تزیینات فلزی (خرجی کار) وصل کرده،خرجی کاری که انتخاب کرده ام به آرامی با دست قابل تا شدن است.
بعد عرض دستبند را گاز گیر وصل کرده با انبردست محکم کنید.قفل را با یک حلقه کوچک به گاز گیر وصل می کنیم.
پابند را به مطابق دستور دستبند درست می کنیم البته عرضش را کمتر می گیریم،آویزها را با سوزن به پابند می دوزیم.به همین راحتی شما صاحی دستبند و پابند زیبا می شوید.
توجه:در صورت تمایل شما می توانید با سلیقه خودتان برای دستبند و پابندتان طرح زده و با نخ های شاد دوخت بزنید و بعد مراحل دیگز را انجام بدهید….

مریم نارویی

ساخت کیف دست ساز

ساخت کیف دست ساز

مواد لازم:
چرم به رنگ دلخواه
آسترسوزنی
قیچی چرم
خودکار ژله ای
سمبه شماره یک
مشته
تخته کار
چسپ اهن
دکمه آهنربایی
نخ موم زده و سوزن

برای آموزش این قسمت، کیفی در نظر گرفته ایم که برای ساخت این کیف نیاز به چند الگو است که باید روی چرم پیاده کنید
۱.مطابق شکل الگوها را بکشید.
۲.به همان اندازه آستر را برش زده و پشت چرم چسپ بزنید.
۳.الگوی سجاف را روی کار مطابق شکل قرار دهید دکمه آهنربایی را به آن وصل کنید.
دقت شود همه مراحل توسط عکس توضیح داده شده.
۴.به یک نوار که در اصطلاح به آن طبله می گویند نیاز داریم بسته به الگوی شما دارد،دور بیضی را اندازه بگیرید جز بالای آن.عرض ۳.۵سانتی متر باشد.اکنون طبله را رور نین دایره چسپ زده و نقطه های فرضی بزنید و با سمبه و مشته آن را سوراخ کنید و به صورت هاشور دوخت بزنید.
۵.روی الگوی بزرگ قسمت دوم را دوخته طبله را قرار دهید و مانند مرحله قبل دوخت بزنید.
۶.حالا قسمت بالای کیف را دوخت بزنید.قسمت دیگر دکمه آهنربایی را وصل کنید و درب کیف را ببنید.
شما حالا یک کیف شب دارید،بسته به سلیقه شما دارد که بخواهید یک زنجیر به عنوات دسته رو دوشی روی آن وصل کنید.
امیدواریم با آموزش های دیگر که شامل کیف پول زنانه و…است با ما همراه باشید….

مریم نارویی