نگاهی به تاریخ ساخت زیورآلات سنتی بلوچستان

نگاهی به تاریخ ساخت زیورآلات سنتی بلوچستان
سراوان مهد زیور آلات و جواهرات بلوچی

هنر عبارت است از تجلیات عینی از ذهنیت افراد که حاصل زیبایی، معنا، پیام و نماد است و مبتنی بر مواریث فرهنگی یک جامعه است. هنر و آئین ها و مناسبت های هر قوم و هر سرزمینی ریشه در اعتقادات و باورها و شرایط زندگی و طبیعی در آن رشد یافته است دارد. هنرهای دستی اقوام، میراث گرانبهای فرهنگ دیرنه ای هستند که طی ادوار گذشته بقای خود را حفظ کرده اند.
هنر سنتی زیورآلات بلوچی یکی از هنرهای اصیل صنایع دستی استان سیستان و بلوچستان است، که بخشی از زندگی جامعه امروزی میباشد. جنوب استان سیستان و بلوچستان منطقه بلوچستان هنوز مردمانش با همان روش سبک و ساخت قدیم از زیورآلات سنتی و جواهرات استفاده میکنند.
یکی از مراکز اصلی ساخت زیورآلات بلوچی شهرستان سراوان می باشد و دارای ماهرترین هنرمندان زیورآلات.
امروزه هنرمندان زیورآلات بلوچی در جا جایی استان سیستان و بلوچستان وجود دارند و مشغول به ساخت هنر زیورآلات سنتی بلوچی هستند اما اکثر این هنرمندان ریشه شان به شهرستان سراوان برمیگردد.در زمان قدیم بیشتر زیورآلات و جواهرات سنتی بلوچی عموم مردم از نقره بوده است. و طلا در خانواده‌های حاکمان و افراد سرشناس که با حاکمان در ارتباط بوده‌اند و همچنین خانواده‌های سازنده طلا ( زرگران ) مورد استفاده قرار گرفته است.
امروزه در جنوب استان سیستان و بلوچستان منطقه بلوچستان نقره خیلی کمرنگ شده است و جایگزین آن طلا شده است و امروزه زیورآلات و جواهرات در تمامی اقوام رواج دارد. در واقع طلا در نزد زن بلوچ و خانواده مانند یک صندوق پس انداز است و در زمان سختی با فروش آن گرفتاری‌های و خیلی از مشکلات خانواده را برطرف می کند.
اکثر کارهای سنتی طلا کاملا به صورت دستی بوده و همچنین در کنار کارهای سنتی، طرح ها و مدلهای ایرانی، ترکی و عربی در بازار طلا وجود دارد، که به صورت صنعتی وارد بازار طلا شده‌اند، اما کار دست سنتی بیشتر مورد پسند اقوام بلوچ قرار میگیرد.
مدلها و طرح‌های مختلفی از زیورآلات و جواهرات سنتی بلوچی وجود دارد که بیش از ۳۰ نوع است.
ماند : دُر، تاسنی ( سنجاق )، گلهه، شمس، انگشتر و غیره … . که از فرق سر تا مُچ پا میباشد و هر کدام کاربردی دارد. زیور مورت و سربند دوتا از اصیل ترین زیورآلات قوم بلوچ میباشند.
همچنین در گذشته از زیورآلات و جواهرات بعنوان یک ابزار موسیقی استفاده میکردند، که به وسیله زنان در مراسمات خصوصی شان به جای آلات مرسوم موسیقی، زنان از زیورآلات و جواهرات خود استفاده می کردند.
در بسیاری از اقوام بلوچ زیورآلات سَهت نام دارد. در کل استان سیستان و بلوچستان از زیورآلات سنتی بلوچی استفاده می شود اما طرح و مدل آنها مختص به همان منطقه است. همچنین استفاده از طلا در بین مردم بلوچ به وضعیت اقتصادی مردم بستگی دارد و لازمه ازدواج بین اقوام بلوچ داشتن طلا است حتی آنهایی که به قدرت مالی کمتری برخوردارند، عروس خود را به حداقل زیورآلات و جواهرات می آریند. استفاده از زیورالات و جواهرات در استان سیستان و بلوچستان به نوع پوشش لباس بستگی دارد، یعنی نوع زیورآلات و جواهرات هر منطقه ی با هم فرق دارد.
در قدیم هنر طلاسازی با وسایل و ابزار خیلی ابتدایی استفاده شده است. که ابزارشان چکش و سنگدان بوده است یا با دموک ( بادبزن ) در لوله ی می دمیدند و شعله آتش زغال را زیاد کرده اند.اما امروزه کارگاه‌های طلاسازی کوچکی نه به صورت پیشرفته بلکه هنوز هم به صورت سنتی مشغول به کار هستند و بین ۳ تا ۴ نفر به طور متوسط مشغول به کار هستند.
اگر به هنر زرگری ( طلاسازی) توجه بیشتری شود زمینه اشتغال و رونق اقتصادی است برای نسل جوان.
همچنین طلای که در شهرستان سراوان استفاده می شود طلای ۲۰ عیار به بالا است به ندرت ۱۸ عیار .
درکنار هنرمندان مرد هنرمندان زن هم وجود دارد.

سینا محمدیان

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *